Kompresörler için Koruyucu ve Kestirimci Bakım

Gerekli temellerin hazır olmadığı belli uygulama stratejilerini talep eden yada meydan okuyan sorular soran bir firma için belki de çok fazla çalışıyorsun. Böylesi durumlara çok iyi bilinen rafinerilerde rastlanmaktadır. O rafinerilerden birinin personelinden gelen bir yazıda;

“Proses gaz kompresörleri göze alındığı zaman, kestirimci izlemeyi kullanmak mümkün müdür? Yada set aralıklarında artık koruyucu bakımı uygulamak mümkün olur mu? Yönetim, planlı duruşlar esnasında, daha önceki metotlarda kullanılan periyodik iyileştirmenin kabul edilemez olduğunu ifade etmişlerdir. Bir hasar oluştuğu zaman, hasarın saptanmasında kestirimci ekipman yönteminin kullanımı bizden talep edilmiştir ve buna göre zararı planlamamız bizden istenmiştir”.

Personelin sorusuna cevap verebilmek için, dikkatimizi birçok gerçeğe ve senaryoya çevirmemiz gerekmektedir.

KORUYUCU BAKIM (PM) VE KESTİRİMCİ BAKIM (PdM)
PM, beklenmeyen duruşlardan, üretimin durmasından, ekipmanların veya bileşenlerinin veya kontrol fonksiyonlarının hasarlanmasından kaçınmak amacıyla yapılan periyodik kontrolleri ve iyileştirici adımları kapsamaktadır. PdM, PM’in biraz daha genişletilmiş bir uygulaması olarak, ekipmanlar hasara uğramadan önce, ekipman anormallikleri için hızlı kontrollerin yapılması ve bu anormalliklere müdahale etmesini ifade eder.
Yukarıda ifade edilen tanımlara en iyi örnek yağ değişimleridir. Yağ değişimi, eğer zaman esaslı yapılırsa, bu bakım “preventive bakım” olmaktadır. Yine yağ değişimi, eğer yağın yağlayıcı özelliklerindeki bir anormalliği test etmek amacıyla yapılırsa, bu bakım “predictive bakım” olmaktadır. Önem verilmeden bir PM programının uygulanması fabrika etkinliğini, operasyonun güvenilirliğini ciddi şekilde azaltır.

Birçok proses fabrikası ve organizasyonlarında, bakım fonksiyonuna gerekli ilgi gösterilmez. Belki de bakım fonksiyonuna önemsiz bir rutin olarak bakıldığı için, bakımın ürüne bir değer katmadığı anlayışı vardır. Bu da yönetimin “en iyi bakım, en az maliyetli bakımdır” düşüncesine varmasına neden olmaktadır. Bu anlayıştaki yönetim yüzünden klasik proses ve endüstri fabrikaları, koruyucu, düzeltici ve rutin bakımlara gerekli önemi vermemişlerdir. Bakım departmanları olması gerektiği gibi geliştirilmemiş, bakım personeli gerektiği kadarıyla eğitilmemiş ve optimal bir PdM tesis edilmemiştir. Sonuçta ise, önceden görülemeyen çok fazla sayıda ekipman hasarı meydana gelmiştir.

Bakım bir sigorta poliçesi değildir, bakım bir güvenlik çeki de değildir. Etkin bir PM uygulanmaz ise, ekipman operasyon esnasında kuşkusuz hasara uğrar. Ancak, bugünün şartlarında etkin bakım seçici olmalıdır. Seçici PM hasarın önlenmesiyle sonuçlanır, oysa etkin PdM mevcut yada gelişen hasarın zaman içinde kontrol edilebilmesine ve sistemli duruş planlamasına izin vermektedir.

EN DENEYİMLİ FABRİKALARDA KOMPRESÖR BAKIMI
Her ne kadar üst üste binse de, 4 kademede etkin kompresör bakımı yapılır.
1. Reaktif yada duruş bakımı : Bu tip bakım, ekipman hasara uğradıktan sonra ekipman onarımını içeren bakımdır. Bu bakım, plansızdır, emniyetsizdir, istenmez, pahalıdır ve diğer bakım tipleri icra ediliyorsa kaçınılan bir bakım tipidir.
2. Seçici PM : Seçici PM, yağlama ve proaktif bakımı kapsar. Belli buhar türbinlerinde emme valfi kontrol hatlarında yağ akışı düzenli şekilde sağlanmalıdır. Bu örnekte, başka bir şey kabul edilemez derecede risklidir.
3. Düzeltici bakım : Bu bakım ekipmanların ayarlanmasını ve kalibre edilmesini kapsar. Bu bakım ya ekipman kalitesini yada performansını geliştirir. Düzeltici bakım ihtiyacı PM ve PdM bakımlarının gözlemlerinden sonra ortaya çıkar.
4. PdM ve Proaktif bakım : PdM, ekipman operasyonlarını hissederek potansiyel problemleri tahmin eder. Bu tipteki bir bakım operasyonları izler, istenmeyen trendleri teşhis eder ve potansiyel problemleri tam olarak saptar. En basit bir örnekle ifade edersek, ekipmandan gelen sesteki değişimi kulağıyla işiten bir operatör potansiyel bir problemi tahmin eder. Bunun sonucunda ya düzeltici yada rutin bakım yapılır. Proaktif bakım yüksek bakım seviyelerine dayalı bir ekipman bakımıdır. Eğer bakım olmazsa, bir duruşun olacağını bu seviyede bir bakım saptayabilir.

PdM enstrümanı hem pozitif yer değiştirmeli hem de dinamik kompresörler için uygundur. PdM enstrümanı birçok formda mevcuttur ve sürekli ve aralıklı olarak kullanılabilir. Her bir tipte tasarlanmış ekipmanlar için mevcuttur, enstrüman şemaları temel, elementer ve manuel formdan, otomatik ve son derece geliştirilmiş formlara kadar değişmektedir. Yazımızın başında soruyu soran personel, sorumlu olduğu kompresörlerin boyutlarını bilmeden, sahibi gibi üç yüzde 50% makine , iki yüzde 100% makine veya belki de sadece bir yüzde 100% makine tesis etme gibi bir felsefeye sahipse, en üst seviyede duruş stratejisi geliştirme ve izleme enstrumanları gibi sağlam önerileri yapması mümkün değildir.

Bir PdM uzman sistemi, makine titreşimlerini izleyebilir. Bu sistem, titreşim datalarını toplayarak ve bu dataları normal operasyon şartları ile kıyaslayarak tahmin yapabilir ve potansiyel problemin tam sebebini tayin eder. Problem, titreşimi kontrol etmenin titreşimi elimine etmekten farklı olmasıdır. Çok zeki fakat son derece seçici PM programı, yatakların hasarlanmasını ve bu yüzden de titreşimin oluşmasını önleyen aksiyonları yönetir. Seçici bir PM programı, kusurların kendi başlarına açıkça görülebilmesi için bekleyen programdan daha etkin maliyette olabilir. PM’in bütün davranışlarına müsaade vermeyen bir yönetim kararının, en iyi korunma ve en iyi deneyim prensipleri ile uyumlu olamayacağı bir gerçektir.

Klasik olarak endüstri duruş bakımına odaklanmıştır ve ne yazık ki, birçok fabrika da bu düşünce üzerindedir. Ancak, duruşu minimize etmek için, bakım programlarının yukarıda verilen kademelerden 2-4 kademelerine odaklanması gerekir.

ACİL BAKIMLARI MİNİMİZE ETME
Fabrika sistemlerine maksimum performans seviyelerinde bakım yapılmalıdır. Bu amaca ulaşabilmek için bakım; ekipman ve sistemlerin düzenli kontrollerini, temizliklerini, ayarlarını ve onarımlarını kapsamalıdır. Bakım olayları, olanaklar güncellenerek gözden geçirilmelidir. Diğer bir deyişle, organizasyon; bileşenleri ve alt sistemleri hasara uğratan güncellemenin yapılabilir ve tatminkar maliyetlerde olup olmadığını bilmelidir. Diğer yandan, gereksiz bakım ve onarımın icra edilmesinden kaçınılmalıdır. Duruşlar, ekipmanların uygunsuz operasyonu sebebiyle veya esas önleyici fonksiyonların icra edilememesi sebebiyle oluşmaktadır. Gerekli olmadığında ekipmanda iyileştirilme yapılması oldukça maliyetlidir. Ekonomikliğin uygun olduğu güncelleme olayı, tamamen karlılığın önünde yer almalıdır.

PdM uygulaması ile bir kusurun saptanıp saptanmadığı dikkate alınmaksızın, acil durumlarda icra edilen onarımlar önceden planlanmış programlar ile icra edilen onarımlara nazaran işçilik ve yedek parça açısından 3 kat daha maliyetlidir. Hesaplaması çok daha zordur, fakat böylesi bir olayda zaman ve işçilik kaybı ile üretimin durmasını içeren maliyetler, yüksek maliyetlerdir.

Bu sonuçların kötüsü, bakımın çok zayıf bir şekilde planlanmış olmasıdır. Sonuçların çok daha kötüsü ise, işçilerin morali, ürün kalitesi ve ünite maliyetleri üzerindeki etkileri içine alan tüm performanslar üzerindeki sık sık duruşlardan kaynaklanan negatif etkidir.

SEÇİCİ PM’İN ETKİNLİĞİ
Seçici PM, doğru kullanıldığında kayda değer bakım tasarruflarını elde etmek için gösterilir. Kompresörlerin rutin demontajı ve montajı, süpürme, “broad-brush” bakımı israftır. “Broad-brush” bakımının yapılması her 3 dolardan birinin boşa gittiği ve zaman esaslı PM’in boşa kullanıldığı tahmin edilmektedir. “Tekrar bakımı yapılması için gönderilen hidrolik pompaların %60’ının herhangi bir problemi olmadığı belirtilmiştir.” Her bir makinenin şartlarına ve ihtiyaçlarına tezatla bir program dahilinde bakımın icra edilmesinin oluşturduğu dezavantajlara temel bir örnektir.

Ancak, seçici PM doğru geliştirildiğinde ve idare edildiğinde, elde mevcut en etkin bakım planı tipidir. Başarının kanıtı birkaç şekilde izlenebilir ve gösterilebilir:
· İyileştirilmiş fabrika mevcudu
· Yüksek ekipman güvenilirliği
· Daha iyi sistem performansı yada azaltılmış işletme ve bakım maliyetleri
· İyileştirilmiş emniyet

Bir fabrika personelinin acil bakım endişesi, mümkün olan en hızlı ve emniyetli bir şekilde ekipman ve sistem fonksiyon hasarlarına cevap vermek olmalıdır. Daha uzun periyotlarda bu endişe, işaret edilen hatlar boyunca iyileştirmeleri gösterecek bir davranış içerisinde gelecek bakım aktivitelerini sistematik olarak planlamak olmalıdır. Bunu ekonomik olarak başarmak için, plansız duruşlarda düzeltici bakım, planlı seçici PM programı ile dengelenmelidir. Her bir bakım olayı, hasarın tekrarından kaçınmak için olanakları güncelleme olarak gözden geçirilmelidir.

MEVCUT PROGRAMI TANIMA
Başarılı, uzun vadeli seçici bir bakım programı için başlangıç noktası, bakım işleri ile doğrudan ilgili personelden mevcut bakım programının etkinliği için gerekli desteği almaktır. Böylesi bilgi anahtar sorulara cevap bulabilir ve cevaplar makineden makineye fabrikadan fabrikaya fark edebilir.

Fabrika sistemlerinin bakımı ile ilgili bilgi ve aktivitelerinin sürekliliğini sağlamak için, her bir fabrika sisteminden sorumlu, bilgi sahibi personele birtakım olanaklar sağlanır. Dizayn ve operasyon aktivitelerini içine alan bütün bakım ile ilgili bilgiler bu sistem vasıtasıyla yada personelin kararı çerçevesinde bu sistemler için mevcut bakım prosedürlerini tasfiye eden ekipman “uzman” vasıtasıyla akar. Uzman, önleyici bakımı seçici bakıma dönüştürme kararını verir.

BAKIMIN İYİLEŞTİRİLMESİ
Fabrika müdüründen mühendislere, operatörlere kadar birçok kişi makine performansını direkt yada dolaylı etkileyen kararlar alırlar ve eyleme dönüştürürler. Dışarıdaki satıcı ve depolar kadar üretim, mühendislik, satın alma ve bakım personeli iş girişimlerinde seçimlerini idare edebilmek için kendi iç sistemlerini, proseslerini, politikalarını, prosedürlerini ve deneyimlerini kullanırlar. Bu organizasyonel sistemler farklı yönleri ile bir diğerini etkiler, sınırlar. Bu sınırlamalar, ekipmanın güvenilirliğinde kötü sonuçlar doğurabilir.

PROGRAM HEDEFLERİ
Etkin bir bakım programı aşağıdaki hedeflere ulaşır :
· Plansız bakım duruşları oluşmaz,
· Ekipmanın durumu her zaman bilinir,
· Doğru kullanıldığı yerde, PM düzenli ve verimli bir şekilde icra edilir,
· Seçici PM gereksinimleri beklendiği ve planlandığı gibidir,
· Bakım departmanı yüksek kalitede uzmanlaşmış bakım işlerini icra eder,
· Personel kalifiyedir, karar verme işlemine aktif olarak katılır,
· Uygun takım ve bilgi mevcuttur ve kolaylıkla kullanılabilir,
· Yedek parça değiştirme gereksinimleri tamamen beklenen dahilindedir ve bileşenler stokta mevcuttur,
· Bakım ve üretim personeli bakım ekipmanının bir partneri olarak çalışır.