Rulman hasarları; % 36 yağlama hatası, %14 kirlenme, %16 hatalı montaj, % 34 eskimeden kaynaklanır. Buradan çıkan sonuç %66 gibi büyük bir oranın bizim kontrolümüzle daha da aşağı indirilebilecek bir durumda olmasıdır. Bunun için rulman seçiminden, toleransa, çalışma ortamına, vb. birçok kriter göz önüne alınmalıdır. Önceden alınabilen bütün önlemlere rağmen, bir rulman vaktinden önce hasara uğrayabilir.
Rulman Hasarı Nasıl Başlar ?
Yuvarlanma; yük taşıyan yüzeyin yüzey toleranslı olarak etkiyen kayma gerilimlerinin sonucudur. Bu gerilmeler yüzeye kadar derece derece ilerleyen çatlaklar meydana getir. Yuvarlanma elemanları çatlaklar üzerinden geçtikçe parçacıklar koparır. Bu tip rulman hasarı oldukça uzun süreye yayılan bir hasardır. Ve kendisini artan gürültü ve titreşimle belli eder.
Rulman Seçimi ve Bakımında Dikkat Edilecek Konular
Rulman boşluğu, bir rulman bileziğinin diğer bileziğe göre hareket ettirilebileceği sınırlar arasındaki mesafedir. Radyal boşluk; radyal doğrultudaki hareket (radyal rulman boşluğu) olarak tanımlanır.
Bir rulman montajdan sonraki boşluğu ile monte edilir. Rulmanın montaj şartları altındaki boşluğunu iyi bilmek gerekir. Montajdan önceki boşluk çalışma durumundaki boşluktan daha büyük seçilir.
Yatak Tespitinin Yapılması
Sabit yataklarda radyal destekleme ve her iki yönde eksenel kılavuzlama sağlar bu yüzden sabit yatak mil üzerinde ve yuva içinde yanlardan eksenel olarak tespit edilmelidir.
Sabit bilyalı rulmanlar, Oynak makaralı rulmanlar ve iki sıralı veya çift çalışan tek sıralı eğik bilyalı rulmanlar, sabit yataklar için uygun rulmanlardır. Serbest yatak yalnız radyal destek sağlar ve eksenel doğrultuda kayabilir. Çapraz tespit yatağı, en az bir yönde eksenel yük taşıyan radyal bilyalı ve makaralı rulmanlar bu yatak şekli için uygundur.
· Yük altında gezinmelerini veya dönmelerini önlemek üzere bilezikler radyal olarak tespit edilmelidir.
· Sabit yataklarda, rulmanın her iki bileziği her iki yana doğru eksenel olarak tespit edilmelidir.
· Bilyalı rulmanlarda noktasal temas, makaralı rulmanlarda çizgisel temas söz konusudur.
· Temas alanı daha fazla olan makaralı rulmanlar daha fazla radyal yük taşır; hız düşüktür. Hız yüksek ise bilyalı tercih edilir.
· 6210 serisi sabit bilyalı rulmanlarda eksen kaçıklığına izin verilmez.
Mil ekseni boyunca hareket eden yüklere eksenel yük denir. Mil çapına yük gelirse radyal yük denir.
· En fazla radyal yük oynak bilyalı, en yüksek hız 6000 serisi sabit bilyalı rulmanlardadır.
Geçme Seçimini Etkileyen Faktörler
Dönme şekli :
· Yataklarda bir taraf sabit, bir taraf eksenel yönde hareket etmesine izin verecek şekilde yataklanmalıdır.
· Bir bilezik, sıkılık derecesi işletme şartlarına bağlı olan bir sıkı geçmeye sahip olmalıdır.
· Çevre yükü, rulman bileziği duvarları, yükün durması veya bilezik dururken yükün denmesiyle bütün yataklara yük gelmesi
· Konik makaralı yataklarda her iki taraftan sabittir.
· Eğer yükün yönü değişiyorsa, özellikle büyük yükler söz konusu olduğu durumlarda her iki bilezik sıkı geçmeye sahip olmalıdır
· Dönen bilezikte sıkı geçme kullanınız.
Yük şiddeti, yük ne kadar büyükse geçmede o kadar büyük olmalıdır.
Rulman boşluğu, sıkı geçmelerde C3 boşluğu olur
Sıcaklık şartları, 2 + - 3 HR sertliğindedir, 1200 C normal yataklarda yüksek sıcaklıklarda sertlik faktörü göz önüne alınmalıdır.
Çalışma hassasiyeti
Mil ve yatağın malzemesi
Rulmanlarda Çalışma Esnasında Yapılması Gerekenler
Çalışmada bir düzensizlik olup olmadığını anlamanın yaygın yollarından biri dinlemektir. Gıcırtı, yüksek ve tiz ses yada bunlara benzer diğer anormal sesler, genellikle çalışma şartlarının kötü olduğunun göstergesidir.
· Yüksek ve tiz ses -- uygun olmayan yağlama
· Madeni bir ses -- yetersiz yatak boşluğu
· Montajdan dolayı bilezik hasarı -- rulmanın yerine göre değişen seslerdir.
· Ciddi bir şekilde hasarlı rulman ise -- düzensiz ve yüksek bir gürültü doğurur.
Rulman Hasarı Nasıl Başlar ?
Yuvarlanma; yük taşıyan yüzeyin yüzey toleranslı olarak etkiyen kayma gerilimlerinin sonucudur. Bu gerilmeler yüzeye kadar derece derece ilerleyen çatlaklar meydana getir. Yuvarlanma elemanları çatlaklar üzerinden geçtikçe parçacıklar koparır. Bu tip rulman hasarı oldukça uzun süreye yayılan bir hasardır. Ve kendisini artan gürültü ve titreşimle belli eder.
Rulman Seçimi ve Bakımında Dikkat Edilecek Konular
Rulman boşluğu, bir rulman bileziğinin diğer bileziğe göre hareket ettirilebileceği sınırlar arasındaki mesafedir. Radyal boşluk; radyal doğrultudaki hareket (radyal rulman boşluğu) olarak tanımlanır.
Bir rulman montajdan sonraki boşluğu ile monte edilir. Rulmanın montaj şartları altındaki boşluğunu iyi bilmek gerekir. Montajdan önceki boşluk çalışma durumundaki boşluktan daha büyük seçilir.
Yatak Tespitinin Yapılması
Sabit yataklarda radyal destekleme ve her iki yönde eksenel kılavuzlama sağlar bu yüzden sabit yatak mil üzerinde ve yuva içinde yanlardan eksenel olarak tespit edilmelidir.
Sabit bilyalı rulmanlar, Oynak makaralı rulmanlar ve iki sıralı veya çift çalışan tek sıralı eğik bilyalı rulmanlar, sabit yataklar için uygun rulmanlardır. Serbest yatak yalnız radyal destek sağlar ve eksenel doğrultuda kayabilir. Çapraz tespit yatağı, en az bir yönde eksenel yük taşıyan radyal bilyalı ve makaralı rulmanlar bu yatak şekli için uygundur.
· Yük altında gezinmelerini veya dönmelerini önlemek üzere bilezikler radyal olarak tespit edilmelidir.
· Sabit yataklarda, rulmanın her iki bileziği her iki yana doğru eksenel olarak tespit edilmelidir.
· Bilyalı rulmanlarda noktasal temas, makaralı rulmanlarda çizgisel temas söz konusudur.
· Temas alanı daha fazla olan makaralı rulmanlar daha fazla radyal yük taşır; hız düşüktür. Hız yüksek ise bilyalı tercih edilir.
· 6210 serisi sabit bilyalı rulmanlarda eksen kaçıklığına izin verilmez.
Mil ekseni boyunca hareket eden yüklere eksenel yük denir. Mil çapına yük gelirse radyal yük denir.
· En fazla radyal yük oynak bilyalı, en yüksek hız 6000 serisi sabit bilyalı rulmanlardadır.
Geçme Seçimini Etkileyen Faktörler
Dönme şekli :
· Yataklarda bir taraf sabit, bir taraf eksenel yönde hareket etmesine izin verecek şekilde yataklanmalıdır.
· Bir bilezik, sıkılık derecesi işletme şartlarına bağlı olan bir sıkı geçmeye sahip olmalıdır.
· Çevre yükü, rulman bileziği duvarları, yükün durması veya bilezik dururken yükün denmesiyle bütün yataklara yük gelmesi
· Konik makaralı yataklarda her iki taraftan sabittir.
· Eğer yükün yönü değişiyorsa, özellikle büyük yükler söz konusu olduğu durumlarda her iki bilezik sıkı geçmeye sahip olmalıdır
· Dönen bilezikte sıkı geçme kullanınız.
Yük şiddeti, yük ne kadar büyükse geçmede o kadar büyük olmalıdır.
Rulman boşluğu, sıkı geçmelerde C3 boşluğu olur
Sıcaklık şartları, 2 + - 3 HR sertliğindedir, 1200 C normal yataklarda yüksek sıcaklıklarda sertlik faktörü göz önüne alınmalıdır.
Çalışma hassasiyeti
Mil ve yatağın malzemesi
Rulmanlarda Çalışma Esnasında Yapılması Gerekenler
Çalışmada bir düzensizlik olup olmadığını anlamanın yaygın yollarından biri dinlemektir. Gıcırtı, yüksek ve tiz ses yada bunlara benzer diğer anormal sesler, genellikle çalışma şartlarının kötü olduğunun göstergesidir.
· Yüksek ve tiz ses -- uygun olmayan yağlama
· Madeni bir ses -- yetersiz yatak boşluğu
· Montajdan dolayı bilezik hasarı -- rulmanın yerine göre değişen seslerdir.
· Ciddi bir şekilde hasarlı rulman ise -- düzensiz ve yüksek bir gürültü doğurur.
Yüksek sıcaklık (dokunma), genellikle rulmanın anormal bir şekilde çalıştığını gösterir. 1250 C’den yüksek sıcaklıklarda uzun süre çalışılırsa rulman ömrü azalır.
Sebepleri :
· Yetersiz veya aşırı yağlama
· Yağlayıcı madde içinde pislik olması
· Aşırı yük
· Rulman hasarı
· Yatak boşluğunun çok az olması
· Sızdırmazlık elemanlarının aşırı sürtünmesi
Bakımı :
Gerektiği gibi yağlanarak pislik ve nemde korunan rulmanlarda aşınma görünmez. Yağ kaçakları ve korozyona sebep olabilecek sıvı ve gazların nüfusunu engelleyip engellemediklerine bakarak gözden geçiririz. Gerektiğinde yeniden yağlama yapılır. Yeniden yağlama, makinanın önceden planlanmış durdurulma periyotlarında yapılır.
Makine Durduğu Anda Yapılması Gerekenler
Rulman yüzeyinin temizliği : Rulmanın bitişik parçalarını ayırın. Sızdırmazlık elemanlarını sökerken dikkatli olunmalıdır bu yüzden, aşırı kuvvet uygulamayın, yıpranmış sızdırmazlık elemanlarını yenileyin. Yağı kontrol edin, yağ içinde kir olup olmadığına bakın, kirli rulmanı döndürmeyin, yıkarken yavaş çevirin, yıkamayı petrol esaslı bir çözücü ile yapın rulmanı bez ile temizleyin, açıkta rulman bırakmayın, hasara uğramış bir rulmanı mutlaka aynı büyüklükte bir rulmanla değiştirin, yedek rulmanlar yeni bir rulman gibi depolanmalı ve muhafaza edilmelidir. Montajdan hemen sonra preslenmesi temizlik açısından önemlidir. Parçalarına ayrılabilen rulmanlar parça parça temizlenir.
Rulmanların Sızdırmazlık Elamanları
Temaslı sızdırmazlık ve temassız sızdırmazlık olmak üzere 2 çeşittir.
· Temaslı sızdırmazlık elemanları az miktarda yağ kaçağına müsaade edecek şekilde dizayn edilmiştir. Bu kaçak, sızdırmazlık temas yüzeyini yağlamaya yarar.
· Sabit bilyalı yataklarda tozlu ortamlarda plastik kapak kullanılır.
Rulman Kullanımı, Korunması, Bakım, Takma ve Sökme
İlk olarak hatırlatalım ki, takma sırasında iç bileziğe kuvvet uygulanır. Aksi taktirde rulman deforme olabilir veya özel durumlar için takma yöntemi vardır. Basınçlı yağ yöntemi, özellikle büyük rulmanların montajlarında önem kazanır. Yine takma işlemi için kaldırma kıskaç veya maşaları, çakılar, tel askılar, yay askılar rulman tipine ve rulmanı konumlandırılırken alacağı pozisyonu ayarlamak için kullanılır. Montajdan hemen sonra preslenme, daha önce de belirtildiği gibi önemli olup, parçalarına ayrılabilen rulmanlar parça parça greslenir. Kısaca ifade etmek gerekirse, rulmanların montajında, hangi montaj aletlerinin, hangi rulman tipinde kullanılacağını ve nasıl tatbik edileceğini bilmek rulmanın ömrü açısından son derece önemlidir ve bu konuda düzenlenmiş rulman bakım kitaplarından faydalanarak yetenekli teknisyenler tarafından rulmanların montajı yapılmalıdır.
· Sıkı geçirilmesi gereken rulman dış bilezikleri, genelde soğuk monte edilir. Ancak iç bilezik sıkı geçirilmişse, duruma göre sıcak veya soğuk montaj mümkündür.
· Rulmanlar takılırken, milin oturma yerleri çapaklar temizlenir, çap toleransları kontrol edilir. Hasarlı sızdırmazlık elamanları yenilenir.
· Yeni rulman montaj öncesine kadar ambalajdan çıkarılmaz. Dış bilezik ve iç bilezik yüzeyleri petrol esaslı bir çözücü (mazot vb.) ile yıkayın.
· Temiz bir çalışma ortamı yaratılır.
· Kullanılmış rulmanları montajdan önce bütünüyle temizleyin, ancak montajdan sonra takılmış sızdırmazlık elamanı varsa bunları yıkamayın, zarar verebilir.
· İlk yağlamada, rulman içi tamamen yağlanır, yatağın ise en fazla yarısına kadar doldurulur. Kapaklı rulmanlarda %25-35’i yağlanır. Elektrik motorları için özel presler kullanılır.
· Isıtma işlemi gerekiyorsa yapılması gerekenler aşağıda verilmiştir.
- 1250 C üzerinde ısıtmayın.
- Isıtma için ısıtma dolabı, ısıtma halkaları veya yağ banyosu kullanılabilir.
- Örtme veya conta kapaklı rulmanlar ısıtılmamalıdır.
- Bir rulman, açık alevle asla ısıtılmamalıdır.
· Konik makaralı rulmanların montajında belirli bir boşluğa (eksenel itmeye) veya ön gerilmeye ayarlanmalıdır.
Rulmanlar sökülürken,
· Mecbur kalmadıkça zarar görmemiş rulmanı sökmeyin, sökerseniz milleri uygun şekilde destekleyin, rulmanı pisliklerden koruyun, tekrar kullanılacak olan rulmanların mil üzerindeki eksenel ve açısal konumuna dikkat edilmeli ve gerekirse rulman yönünü belirlemek için markalama yapılmalıdır.
· Sökmeye başlamadan önce gerekli malzemeleri hazırlayın ve teknik resmini tekrar gözden geçirin, sökme işlerinde mekanik, hidrolik, basınçlı yağ ve ısıtma sistemleri kullanılır.Yöntem rulman büyüklüğüne bağlıdır. Küçük rulmanlar mekanik olarak çektirme yoluyla sökülebilir, özellikle silindirik delikli rulmanları sökerken kullandığımız çektirmeleri iç bilezikten tutarak çekilir. Çektirmenin uygun bir şekilde merkezlendiğine dikkat edin. Kendi kendine merkezlenen çektirmeleri kullanmak en iyisidir. Eğer çektirme iç bileziğe tutturulmuyorsa dış bileziğe tutturun, fakat bu durumda rulman hasar görebilir.
· Faturası olmayan rulmanlar sökülürken çekiç darbeleriyle sökmek mümkündür, fakat çekicin yumuşak bir madenden olması, vurma esnasında küçük parçaların kopmaması için önemlidir.
· Hem mile hem de yatağa sıkı geçmiş parçalarına ayrılamayan rulmanların sökülmesinde en iyi yol, rulmanları yataktan mille birlikte çıkartmaktır. Bu işlem esnasında yuvarlanma elemanlarına kuvvet gelmesi önlenmiş olur.
· Ulaşılması zor yatak yerleri için parçalarına ayrılabilir yataklar tercih edilir.
· Konik delikli rulmanların sökülmesinde rulman küçükse çektirmelerle sökülebilir, orta büyüklükteki rulmanların sökülmesinde hidrolik aletler kullanılır.
Sebepleri :
· Yetersiz veya aşırı yağlama
· Yağlayıcı madde içinde pislik olması
· Aşırı yük
· Rulman hasarı
· Yatak boşluğunun çok az olması
· Sızdırmazlık elemanlarının aşırı sürtünmesi
Bakımı :
Gerektiği gibi yağlanarak pislik ve nemde korunan rulmanlarda aşınma görünmez. Yağ kaçakları ve korozyona sebep olabilecek sıvı ve gazların nüfusunu engelleyip engellemediklerine bakarak gözden geçiririz. Gerektiğinde yeniden yağlama yapılır. Yeniden yağlama, makinanın önceden planlanmış durdurulma periyotlarında yapılır.
Makine Durduğu Anda Yapılması Gerekenler
Rulman yüzeyinin temizliği : Rulmanın bitişik parçalarını ayırın. Sızdırmazlık elemanlarını sökerken dikkatli olunmalıdır bu yüzden, aşırı kuvvet uygulamayın, yıpranmış sızdırmazlık elemanlarını yenileyin. Yağı kontrol edin, yağ içinde kir olup olmadığına bakın, kirli rulmanı döndürmeyin, yıkarken yavaş çevirin, yıkamayı petrol esaslı bir çözücü ile yapın rulmanı bez ile temizleyin, açıkta rulman bırakmayın, hasara uğramış bir rulmanı mutlaka aynı büyüklükte bir rulmanla değiştirin, yedek rulmanlar yeni bir rulman gibi depolanmalı ve muhafaza edilmelidir. Montajdan hemen sonra preslenmesi temizlik açısından önemlidir. Parçalarına ayrılabilen rulmanlar parça parça temizlenir.
Rulmanların Sızdırmazlık Elamanları
Temaslı sızdırmazlık ve temassız sızdırmazlık olmak üzere 2 çeşittir.
· Temaslı sızdırmazlık elemanları az miktarda yağ kaçağına müsaade edecek şekilde dizayn edilmiştir. Bu kaçak, sızdırmazlık temas yüzeyini yağlamaya yarar.
· Sabit bilyalı yataklarda tozlu ortamlarda plastik kapak kullanılır.
Rulman Kullanımı, Korunması, Bakım, Takma ve Sökme
İlk olarak hatırlatalım ki, takma sırasında iç bileziğe kuvvet uygulanır. Aksi taktirde rulman deforme olabilir veya özel durumlar için takma yöntemi vardır. Basınçlı yağ yöntemi, özellikle büyük rulmanların montajlarında önem kazanır. Yine takma işlemi için kaldırma kıskaç veya maşaları, çakılar, tel askılar, yay askılar rulman tipine ve rulmanı konumlandırılırken alacağı pozisyonu ayarlamak için kullanılır. Montajdan hemen sonra preslenme, daha önce de belirtildiği gibi önemli olup, parçalarına ayrılabilen rulmanlar parça parça greslenir. Kısaca ifade etmek gerekirse, rulmanların montajında, hangi montaj aletlerinin, hangi rulman tipinde kullanılacağını ve nasıl tatbik edileceğini bilmek rulmanın ömrü açısından son derece önemlidir ve bu konuda düzenlenmiş rulman bakım kitaplarından faydalanarak yetenekli teknisyenler tarafından rulmanların montajı yapılmalıdır.
· Sıkı geçirilmesi gereken rulman dış bilezikleri, genelde soğuk monte edilir. Ancak iç bilezik sıkı geçirilmişse, duruma göre sıcak veya soğuk montaj mümkündür.
· Rulmanlar takılırken, milin oturma yerleri çapaklar temizlenir, çap toleransları kontrol edilir. Hasarlı sızdırmazlık elamanları yenilenir.
· Yeni rulman montaj öncesine kadar ambalajdan çıkarılmaz. Dış bilezik ve iç bilezik yüzeyleri petrol esaslı bir çözücü (mazot vb.) ile yıkayın.
· Temiz bir çalışma ortamı yaratılır.
· Kullanılmış rulmanları montajdan önce bütünüyle temizleyin, ancak montajdan sonra takılmış sızdırmazlık elamanı varsa bunları yıkamayın, zarar verebilir.
· İlk yağlamada, rulman içi tamamen yağlanır, yatağın ise en fazla yarısına kadar doldurulur. Kapaklı rulmanlarda %25-35’i yağlanır. Elektrik motorları için özel presler kullanılır.
· Isıtma işlemi gerekiyorsa yapılması gerekenler aşağıda verilmiştir.
- 1250 C üzerinde ısıtmayın.
- Isıtma için ısıtma dolabı, ısıtma halkaları veya yağ banyosu kullanılabilir.
- Örtme veya conta kapaklı rulmanlar ısıtılmamalıdır.
- Bir rulman, açık alevle asla ısıtılmamalıdır.
· Konik makaralı rulmanların montajında belirli bir boşluğa (eksenel itmeye) veya ön gerilmeye ayarlanmalıdır.
Rulmanlar sökülürken,
· Mecbur kalmadıkça zarar görmemiş rulmanı sökmeyin, sökerseniz milleri uygun şekilde destekleyin, rulmanı pisliklerden koruyun, tekrar kullanılacak olan rulmanların mil üzerindeki eksenel ve açısal konumuna dikkat edilmeli ve gerekirse rulman yönünü belirlemek için markalama yapılmalıdır.
· Sökmeye başlamadan önce gerekli malzemeleri hazırlayın ve teknik resmini tekrar gözden geçirin, sökme işlerinde mekanik, hidrolik, basınçlı yağ ve ısıtma sistemleri kullanılır.Yöntem rulman büyüklüğüne bağlıdır. Küçük rulmanlar mekanik olarak çektirme yoluyla sökülebilir, özellikle silindirik delikli rulmanları sökerken kullandığımız çektirmeleri iç bilezikten tutarak çekilir. Çektirmenin uygun bir şekilde merkezlendiğine dikkat edin. Kendi kendine merkezlenen çektirmeleri kullanmak en iyisidir. Eğer çektirme iç bileziğe tutturulmuyorsa dış bileziğe tutturun, fakat bu durumda rulman hasar görebilir.
· Faturası olmayan rulmanlar sökülürken çekiç darbeleriyle sökmek mümkündür, fakat çekicin yumuşak bir madenden olması, vurma esnasında küçük parçaların kopmaması için önemlidir.
· Hem mile hem de yatağa sıkı geçmiş parçalarına ayrılamayan rulmanların sökülmesinde en iyi yol, rulmanları yataktan mille birlikte çıkartmaktır. Bu işlem esnasında yuvarlanma elemanlarına kuvvet gelmesi önlenmiş olur.
· Ulaşılması zor yatak yerleri için parçalarına ayrılabilir yataklar tercih edilir.
· Konik delikli rulmanların sökülmesinde rulman küçükse çektirmelerle sökülebilir, orta büyüklükteki rulmanların sökülmesinde hidrolik aletler kullanılır.
Rulmanlar yeniden kullanılabilir mi ?
· Sökülmüş bir rulmana muayene ettikten sonra karar verin. Kirli rulmanı asla döndürmeyin, yıkarken yavaş yavaş çevirin, kuru temiz bir bez ve basınçlı bir hava ile temizleyin. Rulman hasar görmüşe benziyorsa parçalarına ayrın ve sebepleri bulmaya çalışın.
· İki tarafında koruyucu kapak sızdırmazlık elemanları bulunan rulmanları hiçbir zaman yıkamayın. Bu gibi rulmanlar ömür boyu yağlanmış ve sızdırmaz kılınmıştır, gerekirse değiştirin.
· Korozyonu önlemek için, rulmanlar temizledikten sonra hemen yağlanır.
· Eski rulman döndürülüp çıkan ses dinlenir.
· Yük çizgileri, rulman yük altında dönerken, temas yüzeyleri normalde mat gözükür. Buna aşınma denemez, ayrıca rulman ömrünü etkilemez. Mat yüzeylerde yük çizgileri oluşur, bu çizgiler incelenerek rulmanın normal şartlarda çalışıp çalışmadığı anlaşılabilir.
Yağlama
Yağlamanın amacı çalışmadan dolayı oluşan sürtünmeyi azaltarak aşınma ve korozyonu önlemek ve gerek katı gerek sıvı kirlere karşı korumaktır. Yağlayıcı madde yuvarlanma elemanları ile yuvarlanma yüzeylerini birbirinden ayıran bir yağ filmi meydana getirir. Büyük yükler altında dahi doğrudan madeni teması önler.
· Bir yağlayıcının seçimi çalışma sıcaklığı bölgesine, devir sayısına, çevreye ve diğer işletme şartlarına bağlıdır.
· Yağlayıcı olarak gres, rulmanın normal hız ve sıcaklık şartlarında çalıştığı hallerde seçilir. Gres, sıvı yağa göre önemli avantajlara sahiptir. Basit ve ucuz konstrüksiyonların kullanılmasını mümkün kılar, konulduğu yerde daha iyi tutunma kabiliyetine sahiptir. İşletme ortamındaki nem ve pisliklere karşı rulmanı daha iyi korur.
· Sıvı yağ ile yağlama, yüksek devir sayıları veya çalışma şartları dolayısı ile gresle yağlamanın mümkün olmadığı durumlarda veya sürtünme ısısının yataklama yerine dışarı atılması istendiğinde kullanılmalıdır. Ayrıca devamlı olarak yağ kontrolü gerekiyorsa sıvı yağ kullanımı önemlidir.
Artan Yatak Büyüklüğü İle Yağlayıcı Maddenin Vizkozitesi de Artmalıdır
Bir yağlayıcı maddenin en önemli özellikleri; viskozitesi, film teşkil etme kabiliyeti ve yağlayıcının kararlılığıdır. Kararlılık bir gresin katılığını tanımlar kısaca gres üzerinde görünen numaralar katılık derecesini ifade eder. Standart bir gresin üzerine 5 sn süreyle bir muni daldırılarak dalma derinliği bulunur ve 10’a bölünür (mm/10). Çıkan değer 1,2,3 grade olarak belirlenir. Rulmanlarda bu değer 1,2,3 olarak alınır ve yağ üreticileri viskoziteleri 400 C de verir bazıları ise 1000 C de verir.
Rulmanlar %80 gresle yağlanır. Rulman üzerinde parlak yüzeyler görüldüğünde rulmanlar o noktada iyi yağlanmadığı anlaşılır. O bölge daha sonra maviden kahve renge dönüşür, daha sonra yanma bölgesi görünür. Gresler kullanılma anına kadar orijinal kaplarında muhafaza edilmeli ve kaplar daima kapalı tutulmalıdır. Gresler madensel ve sentetik yağların %90 oranında olup geri kalanı tortulaştırıcıdır. Katılaştırıcı olarak greslenir. Çok büyük bölümünde madensel sabunlar kullanılır daha çok Lİ ve NU sabunlu gresler kullanılır. Lİ sabununa metal sıvı emdirilir. Katı maddeleri EP, aşınmaya dayanıklı katkı maddesi kullanılır.
· Düşük viskoziteli greslerde sürtünme azdır. Fakat yağ filmi tabakası oluşmaz.
· Yüksek viskozitelilerde sürtünme çoktur.
· Yüksek devirli rulmanlarda bir numaralı gres tercih edilir. EP katkıları, S ve P ihtiva eder ve bunlar yağ direncini arttırır. Yük taşıma kabiliyeti yüksektir.
· Normal gresler için üst sıcaklık limiti + 1400 C, alt sıcaklık limiti – 300 C’dir.
· İki farklı gres asla karıştırılmamalıdır. Bir rulmanın yeniden yağlanması gerekiyorsa ve rulmanda başlangıçta kullanılan gres tipi bilinmiyorsa, rulmandaki ve çevresindeki gresi tamamen temizlemeden yeniden gresleme yapılmaz.
· Gresin işletme sıcaklığındaki viskozitesi bilinmelidir. Gres seçerken; makine tipi, rulman tipi ve büyüklüğü, işletme sıcaklığı, rulmanın işletme yükü, devir sayısı, sızdırmazlığın etkinliği ve çevre şartları göz önünde bulundurulmalıdır.
Firmalar yüksek veya düşük çalışma sıcaklıklarına göre gresleri belirtmişlerdir.
HT tip -- yüksek sıcaklık
LT tip -- düşük sıcaklık
Rulmanlar montajdan hemen sonra greslenmelidir. Gresin kirlenmemesi için, parçalara ayrılabilen rulmanlar montajdaki sıra izlenerek greslenir. Parçalarına ayrılamayan rulmanlar da bilezikleri sabit rulmanlar her iki yanlarından gres ile doldurulurken, oynak bilyalı / makaralı rulmanlar da bileziklerden birinin dışarıya doğru döndürülmesi ile greslenir.
Yanlış ve Yetersiz Yağlamanın Sebep Olduğu Arızalar
1. Yetersiz yağlamadan kaynaklanan rulman arızaları yukarıda belirtildiği gibi, o bölge mavi ve kahverengiye döner.
2. Aşırı gres katılığının yol açtığı kayma sebebiyle oluşan aşınma, burada dış bilezikte yüksüz bölgede yuvarlanma elemanlarının dönüşlerinin yavaşladığı ve büsbütün durduğu gözlenir. Yük bölgesine de girildiğinde bu elemanlar kuvvetin etkisi ile hızları artacağından yağ filminin parçalanmasına sebep olur.
Gres miktarının hesabı; G =0,005 x D x B (D= rulman dış çapı, B= rulman genişliği)
Sıvı yağ kullanımı, yüksek sıcaklık, devir sayısının yüksekliği, yük büyüklüğü yada çevre sıcaklığındaki artışlara bağlı olarak tercih edilir. Yine ısının dışarı atılması gereken durumlarda, sıvı yağlar oksitlenmeye, buharlaşmaya ve korozyona karşı iyi bir direnç gösterebilirler. Çok kullanılan sentetik yağlar; Diesterler, polialfa, olefinler, silikon yağları, flor yağları ve poliglikoller’dir. Yine AW, EP korozyon ve asitleşme önleyici katkılar katılabilir. Madensel yağlar 900 C altındaki sıcaklıklarda oksitlenirler. Sıcaklığın her 100 C artışında yağın ömrü yarıya düşer. Viskozitenin sıcaklığa bağlılığı “viskozite indeksi (Vİ)” olarak bilinir. Yüksek indeks, viskozitenin sıcaklıkla değişiminin az olduğunu gösterir. Rulmanlarda IV, VI85 ve daha yüksek olmalıdır. Sıvı yağ ile yağlama, yağ banyosu, devir daim yağlama, yağ püskürtme yöntemleri ile yağlanır.
Rulman Sembolleri
Rulmanın son iki rakamı rulman iç çapını verir. 10 mm’den küçük çaplarda iç çap direkt olarak yazılır. 03’den sonra son rakam 5 ile çarpılır.
96*5 = 480, en yüksek iç çaptır.
Standart dışı bir rulman için; 6202 / 15.875 ® d =15,875 mm.
Rulman Tip Sembolleri
O : Çift sıra eğik bilyalı rulmanlar
1 : Oynak bilyalı rulmanlar
2 : Çift sıra oynak makaralı rulmanlar
3 : Konik makaralı rulmanlar
4 : Çift sıra bilyalı rulmanlar
5 : Eksenel sabit bilyalı rulmanlar
6 : Tek sıra sabit bilyalı rulmanlar
7 : Tek sıra eğik bilyalı rulmanlar
8 : Silindirik makaralı eksenel rulmanlar
· Sökülmüş bir rulmana muayene ettikten sonra karar verin. Kirli rulmanı asla döndürmeyin, yıkarken yavaş yavaş çevirin, kuru temiz bir bez ve basınçlı bir hava ile temizleyin. Rulman hasar görmüşe benziyorsa parçalarına ayrın ve sebepleri bulmaya çalışın.
· İki tarafında koruyucu kapak sızdırmazlık elemanları bulunan rulmanları hiçbir zaman yıkamayın. Bu gibi rulmanlar ömür boyu yağlanmış ve sızdırmaz kılınmıştır, gerekirse değiştirin.
· Korozyonu önlemek için, rulmanlar temizledikten sonra hemen yağlanır.
· Eski rulman döndürülüp çıkan ses dinlenir.
· Yük çizgileri, rulman yük altında dönerken, temas yüzeyleri normalde mat gözükür. Buna aşınma denemez, ayrıca rulman ömrünü etkilemez. Mat yüzeylerde yük çizgileri oluşur, bu çizgiler incelenerek rulmanın normal şartlarda çalışıp çalışmadığı anlaşılabilir.
Yağlama
Yağlamanın amacı çalışmadan dolayı oluşan sürtünmeyi azaltarak aşınma ve korozyonu önlemek ve gerek katı gerek sıvı kirlere karşı korumaktır. Yağlayıcı madde yuvarlanma elemanları ile yuvarlanma yüzeylerini birbirinden ayıran bir yağ filmi meydana getirir. Büyük yükler altında dahi doğrudan madeni teması önler.
· Bir yağlayıcının seçimi çalışma sıcaklığı bölgesine, devir sayısına, çevreye ve diğer işletme şartlarına bağlıdır.
· Yağlayıcı olarak gres, rulmanın normal hız ve sıcaklık şartlarında çalıştığı hallerde seçilir. Gres, sıvı yağa göre önemli avantajlara sahiptir. Basit ve ucuz konstrüksiyonların kullanılmasını mümkün kılar, konulduğu yerde daha iyi tutunma kabiliyetine sahiptir. İşletme ortamındaki nem ve pisliklere karşı rulmanı daha iyi korur.
· Sıvı yağ ile yağlama, yüksek devir sayıları veya çalışma şartları dolayısı ile gresle yağlamanın mümkün olmadığı durumlarda veya sürtünme ısısının yataklama yerine dışarı atılması istendiğinde kullanılmalıdır. Ayrıca devamlı olarak yağ kontrolü gerekiyorsa sıvı yağ kullanımı önemlidir.
Artan Yatak Büyüklüğü İle Yağlayıcı Maddenin Vizkozitesi de Artmalıdır
Bir yağlayıcı maddenin en önemli özellikleri; viskozitesi, film teşkil etme kabiliyeti ve yağlayıcının kararlılığıdır. Kararlılık bir gresin katılığını tanımlar kısaca gres üzerinde görünen numaralar katılık derecesini ifade eder. Standart bir gresin üzerine 5 sn süreyle bir muni daldırılarak dalma derinliği bulunur ve 10’a bölünür (mm/10). Çıkan değer 1,2,3 grade olarak belirlenir. Rulmanlarda bu değer 1,2,3 olarak alınır ve yağ üreticileri viskoziteleri 400 C de verir bazıları ise 1000 C de verir.
Rulmanlar %80 gresle yağlanır. Rulman üzerinde parlak yüzeyler görüldüğünde rulmanlar o noktada iyi yağlanmadığı anlaşılır. O bölge daha sonra maviden kahve renge dönüşür, daha sonra yanma bölgesi görünür. Gresler kullanılma anına kadar orijinal kaplarında muhafaza edilmeli ve kaplar daima kapalı tutulmalıdır. Gresler madensel ve sentetik yağların %90 oranında olup geri kalanı tortulaştırıcıdır. Katılaştırıcı olarak greslenir. Çok büyük bölümünde madensel sabunlar kullanılır daha çok Lİ ve NU sabunlu gresler kullanılır. Lİ sabununa metal sıvı emdirilir. Katı maddeleri EP, aşınmaya dayanıklı katkı maddesi kullanılır.
· Düşük viskoziteli greslerde sürtünme azdır. Fakat yağ filmi tabakası oluşmaz.
· Yüksek viskozitelilerde sürtünme çoktur.
· Yüksek devirli rulmanlarda bir numaralı gres tercih edilir. EP katkıları, S ve P ihtiva eder ve bunlar yağ direncini arttırır. Yük taşıma kabiliyeti yüksektir.
· Normal gresler için üst sıcaklık limiti + 1400 C, alt sıcaklık limiti – 300 C’dir.
· İki farklı gres asla karıştırılmamalıdır. Bir rulmanın yeniden yağlanması gerekiyorsa ve rulmanda başlangıçta kullanılan gres tipi bilinmiyorsa, rulmandaki ve çevresindeki gresi tamamen temizlemeden yeniden gresleme yapılmaz.
· Gresin işletme sıcaklığındaki viskozitesi bilinmelidir. Gres seçerken; makine tipi, rulman tipi ve büyüklüğü, işletme sıcaklığı, rulmanın işletme yükü, devir sayısı, sızdırmazlığın etkinliği ve çevre şartları göz önünde bulundurulmalıdır.
Firmalar yüksek veya düşük çalışma sıcaklıklarına göre gresleri belirtmişlerdir.
HT tip -- yüksek sıcaklık
LT tip -- düşük sıcaklık
Rulmanlar montajdan hemen sonra greslenmelidir. Gresin kirlenmemesi için, parçalara ayrılabilen rulmanlar montajdaki sıra izlenerek greslenir. Parçalarına ayrılamayan rulmanlar da bilezikleri sabit rulmanlar her iki yanlarından gres ile doldurulurken, oynak bilyalı / makaralı rulmanlar da bileziklerden birinin dışarıya doğru döndürülmesi ile greslenir.
Yanlış ve Yetersiz Yağlamanın Sebep Olduğu Arızalar
1. Yetersiz yağlamadan kaynaklanan rulman arızaları yukarıda belirtildiği gibi, o bölge mavi ve kahverengiye döner.
2. Aşırı gres katılığının yol açtığı kayma sebebiyle oluşan aşınma, burada dış bilezikte yüksüz bölgede yuvarlanma elemanlarının dönüşlerinin yavaşladığı ve büsbütün durduğu gözlenir. Yük bölgesine de girildiğinde bu elemanlar kuvvetin etkisi ile hızları artacağından yağ filminin parçalanmasına sebep olur.
Gres miktarının hesabı; G =0,005 x D x B (D= rulman dış çapı, B= rulman genişliği)
Sıvı yağ kullanımı, yüksek sıcaklık, devir sayısının yüksekliği, yük büyüklüğü yada çevre sıcaklığındaki artışlara bağlı olarak tercih edilir. Yine ısının dışarı atılması gereken durumlarda, sıvı yağlar oksitlenmeye, buharlaşmaya ve korozyona karşı iyi bir direnç gösterebilirler. Çok kullanılan sentetik yağlar; Diesterler, polialfa, olefinler, silikon yağları, flor yağları ve poliglikoller’dir. Yine AW, EP korozyon ve asitleşme önleyici katkılar katılabilir. Madensel yağlar 900 C altındaki sıcaklıklarda oksitlenirler. Sıcaklığın her 100 C artışında yağın ömrü yarıya düşer. Viskozitenin sıcaklığa bağlılığı “viskozite indeksi (Vİ)” olarak bilinir. Yüksek indeks, viskozitenin sıcaklıkla değişiminin az olduğunu gösterir. Rulmanlarda IV, VI85 ve daha yüksek olmalıdır. Sıvı yağ ile yağlama, yağ banyosu, devir daim yağlama, yağ püskürtme yöntemleri ile yağlanır.
Rulman Sembolleri
Rulmanın son iki rakamı rulman iç çapını verir. 10 mm’den küçük çaplarda iç çap direkt olarak yazılır. 03’den sonra son rakam 5 ile çarpılır.
96*5 = 480, en yüksek iç çaptır.
Standart dışı bir rulman için; 6202 / 15.875 ® d =15,875 mm.
Rulman Tip Sembolleri
O : Çift sıra eğik bilyalı rulmanlar
1 : Oynak bilyalı rulmanlar
2 : Çift sıra oynak makaralı rulmanlar
3 : Konik makaralı rulmanlar
4 : Çift sıra bilyalı rulmanlar
5 : Eksenel sabit bilyalı rulmanlar
6 : Tek sıra sabit bilyalı rulmanlar
7 : Tek sıra eğik bilyalı rulmanlar
8 : Silindirik makaralı eksenel rulmanlar
N : Silindirik makaralı rulmanlar
Kılavuz faturanın tertip şekline göre bir veya iki harf eklenir.
NJ, NU (NUP=her iki taraftan gelen yükleri gösterir), NA, NK iğneli rulmanlar
N, NU sadece radyal yük taşır.
NJ, iç bileziğin bir tarafında flanş vardır. Tek yönde gelen eksenel yük taşır.
Diğer önemli semboller -Yuvarlanma elemanları için –
RB : Bilya, örneğin; RB-3,75
RC : Silindirik makara, örneğin; RC: 8x12
RN : İğne
RS : Oynak makara
RT : Konik makara
Rulman Sonekleri
· C1 / C2 / C3 / C4 / C5 : İç boşluk
· E : Değiştirilmiş iç çap
· 6206 E : Bilyalara normalden daha büyük olan tek sıra sabit bilyalı rulman
Kafes sistemleri için
P : Polyamid kafes
J : Çelik banttan preslenir kafes ( sertleştirilmemiş)
H : Çelik banttan preslenir kafes ( sertleştirilmiş)
F : Makinada imal edilmiş çelik veya döküm kafes
L : Makinada işlenmiş hafif metal alaşımlı kafes
T : Dokuma teknoloji plastik malzemeden (fenoplast) masif kafes
Y : Bronz plakadan preslenmiş kafes
· RS : Bir taraftan plastik conta kapaklı
· 2RS : RS sızdırmazlık kapakları rulmanın her iki tarafında
· S0 / S1 / S2 S3 S4 : Çalışma sıcaklıkları
· Z : Yatağın bir tarafından metal kapak ( temassız sızdırmazlık )
· ZZ : Yatağın her iki tarafından metal kapak ( temassız sızdırmazlık )
Rulmanların Sınıflandırılması
1. Yük taşıma şekline göre
- Radyal yataklar
- Eksenel yataklar
2. Yuvarlanma elemanının yapısına göre
- Bilyalı
- Makaralı (silindirik, konik, fıçı ve iğne )
3. Yuvarlanma elemanının yerleştirilmesine göre
- Sabit bilyalı (tek sıralı ve çift sıralı)
- Oynak bilyalı
- Eğik bilyalı ( tek ve çift eğik bilyalı )
- Silindirik makaralı
- Oynak makaralı
- Konik makaralı
Kılavuz faturanın tertip şekline göre bir veya iki harf eklenir.
NJ, NU (NUP=her iki taraftan gelen yükleri gösterir), NA, NK iğneli rulmanlar
N, NU sadece radyal yük taşır.
NJ, iç bileziğin bir tarafında flanş vardır. Tek yönde gelen eksenel yük taşır.
Diğer önemli semboller -Yuvarlanma elemanları için –
RB : Bilya, örneğin; RB-3,75
RC : Silindirik makara, örneğin; RC: 8x12
RN : İğne
RS : Oynak makara
RT : Konik makara
Rulman Sonekleri
· C1 / C2 / C3 / C4 / C5 : İç boşluk
· E : Değiştirilmiş iç çap
· 6206 E : Bilyalara normalden daha büyük olan tek sıra sabit bilyalı rulman
Kafes sistemleri için
P : Polyamid kafes
J : Çelik banttan preslenir kafes ( sertleştirilmemiş)
H : Çelik banttan preslenir kafes ( sertleştirilmiş)
F : Makinada imal edilmiş çelik veya döküm kafes
L : Makinada işlenmiş hafif metal alaşımlı kafes
T : Dokuma teknoloji plastik malzemeden (fenoplast) masif kafes
Y : Bronz plakadan preslenmiş kafes
· RS : Bir taraftan plastik conta kapaklı
· 2RS : RS sızdırmazlık kapakları rulmanın her iki tarafında
· S0 / S1 / S2 S3 S4 : Çalışma sıcaklıkları
· Z : Yatağın bir tarafından metal kapak ( temassız sızdırmazlık )
· ZZ : Yatağın her iki tarafından metal kapak ( temassız sızdırmazlık )
Rulmanların Sınıflandırılması
1. Yük taşıma şekline göre
- Radyal yataklar
- Eksenel yataklar
2. Yuvarlanma elemanının yapısına göre
- Bilyalı
- Makaralı (silindirik, konik, fıçı ve iğne )
3. Yuvarlanma elemanının yerleştirilmesine göre
- Sabit bilyalı (tek sıralı ve çift sıralı)
- Oynak bilyalı
- Eğik bilyalı ( tek ve çift eğik bilyalı )
- Silindirik makaralı
- Oynak makaralı
- Konik makaralı
Kayıtlar
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder